را به استحكاماتى براى محافظت پايتخت خود ( كاشغر ) از تهاجمات قرقيزها تبديل كرد . » كيفيات عجيب اين اظهارات عبارت است از : ( 1 ) من در هيچ يك از آثار دكتر بللو ( گزارشى از مأموريت ياركند ، يا كشمير و كاشغر ) نتوانسته‌ام اين عبارت را پيدا كنم ؛ و ( 2 ) هيچ يك از نسخ موجود تاريخ رشيدى در موزه بريتانيا ، چيزى در رابطه با اصل سنگ‌هاى مورد استفاده در ساختمان رباط دربر ندارد . اين نسخ به صراحت و روشنى بيانگر آن چيزى هستند كه در بالا ترجمه شده و نه چيزى بيشتر از آن . بدين ترتيب در مجموع مىتوان گفت كه : ( 1 ) تمام شواهد وقت حاكى است كه محمد خان رباطى از سنگ‌هاى جسيم ساخته است ؛ ( 2 ) اين بنادر جايى قرار داشته كه مسيحيان نسطورى در سده‌هاى ميانه در آنجا شهرتى داشته‌اند ؛ ( 3 ) در زمينى كه وجود خرابه‌ها متعددى در آنجا به اثبات رسيده اما اصليت آنها هنوز مشخص نشده است . من به تمام توصيفات دكتر سيلند دسترسى نيافته‌ام اما معتقدم كه حدسياتى بيش از اين نبوده كه تاش رباط شباهتى به رباطهاى معمولى نداشته يا شبيه به صومعه و مانند آن بوده . به اين ترتيب مىخواسته گواهى روشن ميرزا حيدر را سست سازد . وقتى اظهارات دكتر سيلند را با كشفيات وى در كنار هم بگذاريم ، كاملا جالب خواهد بود . توصيفات مربوط به بنا و موقعيت جغرافيايى آن ، در خرابه‌هاى مورد شناسايى دكتر سيلند ، با رباط محمد خان به طور قابل توجهى مطابقت دارد . ( 233 ) . 860 ( م ) . ( 234 ) . [ شايد منظور مؤلف از معلوم نبودن تاريخ وفات و ولادت « او » ، محمد خان بوده است . اما مصحح انگليسى به جاى ضمير « او » ، الغ بيگ را قرار داده و توضيحات زير را در پاورقى بدان افزوده است : ( م ) ] چيز عجيبى كه در اظهارات ميرزا حيدر درباره شخصيت برجسته‌اى مانند الغ بيگ مىتوان ديد ، اين است كه مىگويد تاريخ ولادت او معلوم نيست . اما بايد گفت كه وى مشخصا در 812 هجرى ( 1409 ميلادى ) حدود سى و هشت سال قبل از فوت پدرش شاهرخ كه چهارمين فرزند امير تيمور بود ، در سمرقند به پادشاهى رسيده است . پس از مرگ شاهرخ در 850 هجرى ( - 47 - 1446 ميلادى ) الغ بيگ جانشين او شد و فقط دو سال و نيم ديگر سلطنت او دوام يافت . الغ بيگ در كشمكش‌ها و جنگ‌هايى كه پس از شاهرخ روى داد ، به وسيله پسرش عبد اللطيف دستگير و زندانى و سپس مقتول شد ( رمضان 853 يا 25 اكتبر 1449 ) . بنابراين برآورد تقريبى ميرزا حيدر از مرگ الغ بيگ ، اشتباه زيادى ندارد ، هرچند كه تحت شرايطى صرفا به ارائه يك حدس پرداخته ، اما اين امر نشان مىدهد كه همواره نمىتوان به ترتيب سنين وقايع در تاريخ او تكيه كرد . الغ بيگ به عنوان مؤلف زيج ، شهرت وسيع جهانى دارد . گفته مىشود كه نه تنها زيج طرح او بوده ، بلكه به محاسبه جداول ستاره‌شناسى نيز كمك كرده است . به گفته ارسكين ، محاسبه‌گران اصلى در ابتدا ، مولانا شهاب الدين موسى مشهور به قاضىزاده روحى ؛ سپس ( بعد از مرگ قاضىزاده ) مولانا غياث الدين جمشيدى ؛ و نهايتا ابن على محمد قوشچى بوده‌اند . جداول جغرافيايى را نخست گراوز ) sevarg ( در 1711 و جداول ستارگان ثابت را هايد ) edyh ( از آكسفورد در 1768 در لندن منتشر ساختند . در فرانسه جداول جغرافيايى را لالاند ) ednalal ( در 1792 منتشر كرد . بابر در توصيف سمرقند ، از مدرسه ، رصدخانه و بناهاى ديگرى سخن مىگويد كه الغ بيگ آنها را ساخته بوده . به گفته او ، رصدخانه در دامنه تپه كوهك بنا شده و سه طبقه بلندى آن بود : - « الغ بيگ ميرزا به واسطه اين رصدخانه و جهازات آن ، زيج گوركانى را تصنيف كرد كه تا به امروز كمتر به زيج ديگرى غير از آن مراجعه مىكنند . » در نزديكى شهر سمرقند تپه‌اى را به نام چوپان آتا به آقاى شويلر نشان داده‌اند كه گفته مىشده رصدخانه بر روى آن قرار داشته است . اما در حال حاضر اثرى از آن موجود نيست ( ر . ك : استانلى لين پول ، seitsanyd nadammahum ( طبقات سلاطين اسلام ) ، ص 268 ؛ ارسكين ، تاريخ هند ، 1 ، ص 105 ؛ به همان شخص در بابرنامه ، ص 51 ، شويلر ، تركستان ، 1 ، ص 233 ، همچنين